20
november
2018
|
13:12
Europe/Amsterdam

Creatieve koppelingen: bereikbaarheid van de Culturele Hoofdstad

Samenvatting

De bereikbaarheid van Leeuwarden is een belangrijke opgave voor Friesland. Leeuwarden is de banenmotor van de provincie, dus goede bereikbaarheid van de stad is belangrijk. En dat is niet eenvoudig, want dagelijks reizen duizenden mensen Leeuwarden in en uit. Daarom zijn er een aantal jaar geleden plannen gemaakt om de bereikbaarheid van de stad te verbeteren. Toen Leeuwarden Culturele Hoofdstad werd, zijn die plannen daarop aangepast.

Het besluit van de internationale jury om Leeuwarden – en Valletta – te verkiezen tot Culturele Hoofdstad 2018, viel in 2013. De toenmalige gedeputeerde cultuur Jannewietske de Vries opperde het idee om mee te doen al in 2007, vanwege de voordelen die het zou hebben voor Friesland en Leeuwarden. Culturele hoofdsteden worden opgeknapt, krijgen meer faciliteiten, worden levendiger en over de hele wereld bekender, en de verschillende projecten zorgen voor werkgelegenheid.

Impuls aan bereikbaarheid
Vanwege de Culturele Hoofdstad is ook de bereikbaarheidsopgave van Leeuwarden aangepakt. Het grootste infrastructurele project waarin je de invloed van de Culturele Hoofdstad terugziet, is de vernieuwing van het stationsgebied in Leeuwarden. Er was al sprake van dat dit gebied aangepakt zou worden, omdat het verouderd was en er mobiliteitsproblemen waren. Menno Keulen, medewerker verkeer en vervoer bij de provincie Friesland: “Daarvoor moest echter afstemming plaatsvinden tussen de gemeente en de provincie, en er moest geld en capaciteit vrijgemaakt worden.” De provincie is namelijk verantwoordelijk voor het busstation en heeft budget voor grote infrastructurele projecten. En de gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte. Keulen: “Lange tijd gebeurde er niets, maar toen Leeuwarden-Friesland verkozen werd tot Culturele Hoofdstad kreeg dit project een impuls. We wilden dat de herinrichting klaar was voor 2018. Voor Fryslân is het jaar van de Culturele Hoofdstad namelijk een groot evenement. Goede bereikbaarheid daarvan is van belang, evenals een mooie entree als visitekaartje voor de stad.”

Samen aan de slag
Keulen: “We moesten toen op korte termijn partijen bij elkaar brengen en de financiering regelen. Het benodigde geld werd gevonden in het programma bereikbaarheid Leeuwarden. Voor andere projecten uit dat programma is het budget omlaag gebracht en er zijn investeringen vervroegd. Daar was vrij snel overeenstemming over, want iedereen vond dit het momentum om met deze opgave aan de slag te gaan.” Daarnaast hebben het Rijk en ProRail meegefinancierd. Keulen: “Er zat veel tijdsdruk op het project. Ook tijdens het bouwen hadden we harde deadlines om in 2018 klaar te zijn. Dat vergde wat van iedereen, ook van de politiek die snel keuzes moest maken. We zijn er trots op dat dit gelukt is.”

Bereikbaarheid en esthetiek
Johannes Keekstra, communicatieadviseur van de provincie voor Leeuwarden-Fryslân 2018, vult aan: “Omdat we ook een mooie entree wilden van de Culturele Hoofdstad, is er onder andere bij dit project niet alleen naar de functionaliteit, maar ook naar de ruimtelijke kwaliteit gekeken. Dit is een andere manier van ontwerpen, die niet per se duurder is. Je geeft geld op een andere manier uit, bijvoorbeeld door te kiezen voor minder asfalt maar mooiere tegels in het stationsgebied.”

Keulen: “Het stationsgebied is nu echt ‘shared space’, een beetje een Friese uitvinding waarbij de ruimte die door het verkeer gebruikt wordt, ook ruimte is om te verblijven. Daarom zijn er bijvoorbeeld geen stoepranden en zo min mogelijk verkeersborden. Het verkeer regelt zichzelf.” Daarnaast is er een grote, ondergrondse fietsenkelder aangelegd en is het busstation vernieuwd. En het gebied is zo ingericht dat de mistfontein die er inmiddels staat als onderdeel van het project ‘eleven fountains’ goed tot zijn recht komt. Andersom past de fontein goed bij de esthetiek van het stationsgebied. Keekstra: “We zijn er trots op dat het op tijd af was en dat het er goed uitziet. De reacties zijn vaak heel positief.”

Bijzondere samenwerking
De provincie en de gemeente Leeuwarden trekken bij dit alles nauw samen op. Samen zijn zij hoofdaandeelhouder in de Stichting Culturele Hoofdstad, die de culturele evenementen voor haar rekening neemt. Maar ook andere gemeenten doen mee door evenementen te organiseren onder de vlag van de Stichting. De indieners van de plannen voor Culturele Hoofdstad wilden eigenlijk de hele provincie aanmelden, maar dat is tegen de regels. Er is daarom gekozen het project Leeuwarden-Fryslân 2018 te noemen. Het idee was dat je de provincie kunt zien als een grote stad met dichtbevolkte wijken en uitgestrekte (natuur)gebieden die als het ware mooie parken zijn. Keekstra: “De Friese identiteit is namelijk heel belangrijk, en daar horen ook de elf steden en de meren bijvoorbeeld bij.”

Keekstra: “Sommige gemeenten zagen het direct als kans voor profilering, andere gemeenten hadden meer overtuiging nodig. Door veel gesprekken te voeren of dankzij initiatiefrijke inwoners, kregen we hen toch aan boord. Hierdoor worden er meer evenementen georganiseerd en is de impact van de Culturele Hoofdstad groter. Daarnaast kunnen we gebruik maken van elkaars kennis en expertise.”

Iepen mienskip
De ‘mienskip’, de Friese samenleving, is ook heel belangrijk voor Friesland en voor de Culturele Hoofdstad. Keekstra: “We vinden het altijd belangrijk de gemeenschap te laten meedenken omdat daar creativiteit en kennis zit en mensen trots zijn op de Friese identiteit. Dat werd vroeg gezien als mogelijk succes voor de culturele hoofdstad en daarmee hebben we de race om de titel ook gewonnen.”

Keekstra: “In onze plannen stond dat we vooral de gemeenschap wilden uitnodigden om met ideeën te komen en die wilden realiseren. Het bidbook, dat de plannen voor Culturele Hoofdstad omvatte, heette daarom ook ‘iepen mienskip’: open gemeenschap. Je ziet nu dat het ook leeft onder de Friese gemeenschap,” zegt Keekstra. “Overal doen mensen mee met eigen voorstellingen en wij richten ons met de Stichting ook vooral op initiatieven van Friese bodem. Dat gemeenschapsgevoel en de levendigheid die erdoor is ontstaan, willen we na 2018 vasthouden. Ook na 2018 blijven we bouwen aan het erfgoed van de Culturele Hoofdstad.”