17
september
2018
|
13:49
Europe/Amsterdam

Park Vliegbasis Soesterberg: historie, natuur én recreatie

Samenvatting

Park Vliegbasis Soesterberg is een gebied met een rijke natuur én een rijke historie. Toen de provincie Utrecht het park kocht, wilde ze deze unieke eigenschappen van het gebied optimaal tot bloei laten komen. En hoewel dat moeilijker is dan het lijkt door de continu noodzakelijke afweging tussen natuur, cultuur en recreatie, is het de provincie in samenwerking met de gebiedspartners gelukt om een park te ontwikkelen dat in balans is.

Vrijdagochtend, een warme zomerdag in Park Vliegbasis Soesterberg. Het is een uitgestrekte vlakte met daaromheen hei en bomen; zo groot dat je er kunt verdwalen. Er heerst nu een serene rust, maar de enorme shelters en bunkers vertellen ook een ander verhaal: in de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog was dit belangrijk militair terrein.Ik begin mijn ronde over het gebied in één van de shelters. Vroeger was dit een uitvalsbasis voor F16’s, nu is de shelter door Utrechts Landschap in gebruik als kantoorruimte. Utrechts Landschap heeft het Park vorig jaar van de provincie gekocht. De meeste werkzaamheden in het park zijn immers afgerond, al is daar een lang traject aan vooraf gegaan.

Militair erfgoed
In de shelter ontmoet ik Klaas van Heeringen, locatiemanager van het Park namens Utrechts Landschap. Hij neemt me als verslaggever van het IPO mee op een fietstocht door het gebied. Klaas en ik beginnen in het zogenoemde sheltergebied, waar bunkers en shelters staan die herinneren aan de oorlogen die hier gevoerd zijn. “De geschiedenis van het gebied is omvangrijk”, zegt Klaas. “De eerste Nederlandse vliegtuigen zijn hier uitgeprobeerd. In de Tweede Wereldoorlog is het gebied door de Duitsers bezet en gebombardeerd door de geallieerden. In de Koude Oorlog hadden de Amerikanen hier hun basis. Zij bleven tot 1994, waarna het terrein in gebruik werd genomen door de Koninklijke Luchtmacht.” In het Park is een deel van de bebouwing uit die tijd weggehaald om meer ruimte te maken voor de natuur. Wat overgebleven is aan militair erfgoed, zijn de iconen die de partners willen behouden om de historie van het gebied te laten zien.

Tweeduizend plant- en diersoorten
Klaas en ik fietsen verder. Klaas: “Sinds 2014 kun je door het gebied wandelen, fietsen, rondleidingen krijgen en worden er af en toe activiteiten georganiseerd rond één van de shelters.” Even verderop stuiten we op een hek. “We mogen niet verder omdat het broedseizoen van de veldleeuweriken is begonnen”, vertelt Klaas. “Dit schraalgrasland is ideaal voor deze zeldzame soort, en voor nog zo’n tweeduizend andere plant- en diersoorten. Dankzij de militaire bestemming van het gebied, hebben veel planten en dieren zich jarenlang in alle rust kunnen ontwikkelen. In de uithoeken kwam immers nooit iemand.”

Geen versnippering
Het gebied illustreert daarmee de afweging die steeds wordt gemaakt tussen natuurbescherming, cultuur, erfgoed en recreatie. De provincie heeft het hele gebied in 2009 gekocht van Defensie om hier een gebiedsontwikkeling mogelijk te maken met een goede afweging tussen alle belangen en mogelijkheden van het gebied. Zo is de balans tussen natuur en cultuur die het gebied historisch gezien al in zich had, behouden. Had de provincie deze aankoop niet gedaan, dan was het gebied mogelijk versnipperd geraakt. Ook waren er ideeën om het gebied te bebouwen met woningen. Door de aankoop van het gebied werd hier echter een integrale gebiedsontwikkeling mogelijk, met behoud van alle waarden die er zijn. Het Ruimtelijk Plan voor het gebied is na aankoop gemaakt in nauwe overeenstemming met de gemeenten Soest en Zeist, die het vertaald hebben naar eigen bestemmingsplannen. Verder hebben onder andere Utrechts Landschap en het Nationaal Militair Museum, wier museum naast het park ligt, in dit proces meegedacht.

Gedurfde keuze
Aan het einde van onze fietstocht wijst Klaas me op een vlakte rechts van ons. “Die grond is nog steeds van de provincie en bestemd voor een woonwijk, noodzakelijk om de inrichting van het park te bekostigen.” Dat die woonwijk er nu pas komt, betekent dat de provincie alle kosten tot nu toe heeft voorgeschoten. Ik denk even terug aan de woorden van de projectleider die ik eerder sprak. Hij noemde het een gedurfde keuze om het gebied aan te kopen en de investering voor aankoop en inrichting te doen om er een beleefbaar natuurgebied van te maken.

Belangrijke iconen
Op dit moment is nog een aantal afrondende werkzaamheden gaande in opdracht van de provincie. Zo wordt er onderhoud gepleegd aan veertien gebouwen, die geselecteerd zijn als belangrijkste iconen. Daarnaast is begin mei gestart met een aantal werkzaamheden voor de de recreatieve ontwikkeling van het Park. Er wordt binnenkort bijvoorbeeld signalering geplaatst in de stijl van het Park en er komen bankjes, uitkijkposten en een extra entree aan de noordzijde.

Een park in balans
Park Vliegbasis Soesterberg is dus zodanig ontwikkeld dat cultuurhistorie, recreatie en natuur in balans zijn. Zonder de provincie en haar partners was dat waarschijnlijk niet gelukt; de provincie kon het volledige gebied overzien en daarin heel bewust de keuze maken om evenveel waarde te hechten aan recreatie en cultuurhistorie als aan natuur. En ze durfde daarin te investeren. Dat maakt het gebied tot wat het nu is: groot, mystiek en indrukwekkend.